Джон Самуел, адам укуктары жана Тайландды өнүктүрүү боюнча Азиялык форумдун аткаруучу директору, экономикалык сабаттуулук жана бийликтин бюджетке жоопкерчилиги (ELBAG) боюнча методологиянын автору, укук коргоо боюнча документалдык фильмдердин Fest-2018 Эл аралык фестивалынын коногу жана эксперти жарандык коом Туруктуу өнүгүүнүн максаттарына жетөөдө жарандык коом үч маанилүү ролду ойной алат дейт.

Биринчиден, бул – өкмөттүк эмес уюмдар өткөргөнгө мүмкүнчүлүгү бар жарандык билим берүү жана агартуучулук кампаниялар. Алардын эң маанилүү ролуна Туруктуу өнүгүүнүн максаттары (ТӨМ), анын натыйжалары жана алар учурдагы абалды кантип жакшы жакка өзгөртө алаары жөнүндө калктын калың катмарына маалымат берүүсү. ТӨМдүн 17өө тең адамдардын айрым топтору үчүн абдан маанилүү. Мисалга, ТӨМдүн «Гендердик теңчилик» деген 5инчи пунктун кыздардын жана аялдардын укук тармагындагы маалымдуулугун жогорулатууга, алардын укугун жана мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө, ошондой эле кыз-келиндердин укуктарын камсыздоо үчүн саясатты өзгөртүүгө шарт түзүүгө пайдаланса болот. Ошондой эле ТӨМдө суу жана санитария же шаарлардын проблемасы, теңсиздик жана айлана-чөйрөнүн проблемасы да камтылган. ТӨМдүн 16нчы максатына тынчтык жана адилеттүү сот кирген. Бул Максаттарды адам укуктары тармагындагы маалымдоого пайдаланса болот, мында көңүлдү өзгөчө социалдык жана экономикалык укук тармагына бөлгөн жакшы.

Экинчи маанилүү роль – бул саясат жана бюджет тармагындагы маалыматтык кампаниялар: жарандык коомчулук ТӨМдү, конкреттүү милдеттерди жана көрсөткүчтөрдү пайдалануу менен атайын кампанияларды өткөрө алат. Бул жарандык коомдун легитимдүүлүгүн камсыздайт, андыктан Туруктуу өнүгүүнүн максаттары БУУнун ар бир катышуучу-өлкөсү жана өкмөттөр менен макулдашылган. ТӨМ элдин калың катмарына жарыя болгону менен өкмөттөр аны көбүнчөсү калктын ичиндеги обочолонгон топторуна жеткире алышпайт жана көбүнчөсү бийлик аны үчүн туруктуу саясий структурага же аны үчүн системага ээ эмес. Ошондуктан саясат тармагы үчүн атайын маалымат кампаниясын дагы уюштуруусу абзел. Өкмөттөрдүн көбү коомго ТӨМдү коомго жеткире алышпайт, эмне дегенде каражаттары жетишсиз, же болбосо ага жарай турган система жок, же жогоруда атап кеткендердин экөө тең жок болуп калууда.

Үчүнчүдөн, жарандык коомдун катышуусу аркылуу ачыктык жана отчёттуулукту камсыздоо максатында мониторингдер жүргүзүлүшү мүмкүн. Өкмөттөр көбүнчөсү акчаны ким, кантип иштетет же алардын чечими кандай тартипте кабыл алынат – жашырат. Бул жемкорлуктун жана акча каражаттарын башка максаттарга буруунун айынан болууда. Ошондуктан, коомдук көзөмөлдөө тажрыйбасын жайылтуу абдан маанилүү ролду ойношу мүмкүн.

Самуел мырза, жарандык коомду уюштуруу үчүн саясий мейкиндик кандай болушу керек?

Самуел: Саясий мейкиндик сөз эркиндигин, жыйналыш эркиндигин жана биргелешүү эркиндигин билдирет. Демек, жарандык коом үчүн саясий мейкиндик бардыгы үчүн бирдей адам укуктарын, жарандык сектордун иштөөсү үчүн шарттады түзүүнү, анын ичинен мамлекеттик жана эл аралык булактардын акча каражаттарына жеткиликтүүлүктү камтыйт.

Муну үчүн кандай механизмдер керектелет?

Самуел: Аны үчүн бир катар инструменттер зарыл:

- адамдар үчүн багытталган маалымат кампаниясы:

http://pubs.iied.org/pdfs/G01974.pdf

- экономикалык сабаттуулук жана бийликтин бюджет үчүн жоопкерчилиги (ELBAG). Бул методологияны мен ишке киргиздим жана бул амал Actionaid тарабынан популяризациялангандыгы үчүн бүткүл дүйнө боюнча пайдаланылууда

– мен муну Actionaid International уюмунда саясат жана башкаруу боюнча эл аралык директор болуп иштеп жатканда жайылтканмын.

http://bodhigram.blogspot.com/2014/02/economic-literacy-and-budget.html

- коомдук көзөмөл жана коомдук уктуруулар.

- ТӨМдү мониторингди баалоонун модели жана аны кабылдоону изилдөө.

Джон Самуел демократиялык башкарууну бекемдөө, Индияда, Азияда жана эл аралык деңгээлде адам укугун коргоо жана туруктуу өнүгүү жаатында 25 жылдан ашык тажрыйбасы бар. Анын эмгектери өзүнө саясатты изилдөө, потенциалды өстүрүү, стратегиялык лидерлик жана дүйнө жүзү боюнча социалдык мобилизация боюнча изилдөөлөрүн айкалыштырган.

Бул макала Борбор Азиядагы Тынчтыкты куруу жана медиатехнологиялар мектеби тарабынан, Адам укуктары боюнча документалдык фильмдердин XII Эл аралык Fest-2018 фестивалынын медиакампаниясынын алкагында даярдалган.