Казакстандын"Эл аралык Укук Демилгеси" коомдук фондунун президентиАйна Шорманбаева, баш-аламан миграциянын кесепеттеринин ичинен бири катары эмгек эксплуатациясы, эмгек акыны төлөбөй коюу, жумушка легалдуу орношуу мүмкүнчүлүктүн жоктугу жана ошого жараша мигранттардын эмгекке болгон укуктарынын кепилдигин сактоонун жоктугу деп түшүндүрүүдө.

- Мигрант башка өлкөгө эмгек келишими жок, каерде жана ким болуп ишке орношоору белгисиз, кандай шарттарда канча маянага иштээринен кабары жок кетип жатканда алдамчылыкка жолугушу, андан да жаманы – кул болуп калуу мүмкүнчүлүктөрү абдан жогору. Ошондуктан, жөнөтүп жаткан мамлекеттер жана кабыл ала турган өлкөлөр да мындай коркунучтар жок болушу үчүн эмгек миграциясы жөнүндө эки тараптуу жана көп тараптуу келишимдерди түзүү, мигранттардын эмгекке болгон укуктарын сактоонун кепилдиктери аркылуу бардык амалдарды аткарышы зарыл. Мындай жол менен эмгек мигранттары корголушат жана алардын укугу сакталат, эгерде сакталбаса укугун бузган күнөөкөрлөрдүн жазаланарына ишеним пайда болот.

Борбор Азиядагы өлкөлөр жана жарандык коомдун уюмдары бул тармактагы абалды жакшыртуу үчүн эмне кыла алышат?

Шормонбаева: Ийкемдүүлүгү жогору болгон Борбор Азиянын эмгек мигранттарынын жарандык коомдору алардын укугу бузулса өз учурунда чара көрө алышат жана милдеттүү, алардын укуктарын улуттук жана эл аралык деңгээлде коргогонго жардам бериши абзел. Мунун ичине эмгек миграциясына кеткенге чейинки жана кеткенден кийинки да укуктук жардам кирет, маалыматтар мигрантка жеткиликтүү тилде болушу керек, адам укугун, анын ичинде эмгек мигранттарынын укугун сактоо тармагындагы эл аралык милдеттерди ишке ашыруу үчүн өзүнүн өлкөсүнүн бийлиги жана эл аралык коомчулук менен иштешүү зарыл. Жарандык коомчулук эл аралык донорлордун колдоосунун аркасында аталган проблема боюнча мигранттар чыккан жана мигранттар барган өлкөлөрдө активдүү иштешүүдө, кээде алар   жалаң өзүнүн кайраты, жигери менен эле иштешет.


Мындай кырдаалда эл аралык уюмдар, Эл аралык эмгек уюму (ЭАЭУ), жана Миграция боюнча Эл аралык уюму (МЭАУ) кандай роль ойнойт?

Шормонбаева: Мындай, БУУнун түзүмүндөгү адистештирилген эл аралык уюмдар миграция жана эмгек укуктары тармагындагы адам укуктарынын стандарттарын коргоого дайым даяр болушу керек. Биздин оюбузча БА аймагында ЭАЭУ так ушул эмгек укуктарынын принциптерин коргоо, анын ичинде көз карандысыз кесиптик кошундарды коргоо боюнча абдан активдүү иштейт.
ЭАЭУ пайдаланган каражаттар бир топ натыйжалуу. ЭАЭУ укук коргоочу жагына аз көңүл бөлүү менен катар, мамлекеттик органдар менен иштешүүгө көбүрөөк көңүл бөлүүнү туура көрөт. Бирок, адам сатуудагы коррупция, адам укугу, мигранттардын укугунун бузулушу боюнча маселелерди проблемалар көбүнчөсү көз карандысыз уюмдар жана топтор тарабынан көтөрүлөт.

Бул макала Борбор Азиядагы Тынчтыкты куруу жана медиатехнологиялар мектебитарабынан, Адам укуктары боюнча документалдык фильмдердин XIIЭл аралык фестивалынын медиакампаниясынын алкагында даярдалган.